Tijdens mijn reis in Rusland stuitte ik in Moskou bij de Staatsbibliotheek op het standbeeld van Leo Tolstoj. Zoals hij daar bij zat wakkerde het een gedachte aan dat ik hier meer over te weten moest komen. Het is een van de steunpilaren van de Russische literatuur, naast Poesjkin, en hij zou me misschien helpen om meer over Rusland te leren.

Niet lang na mijn terugkomst in Nederland was ik in de bibliotheek te vinden, met de titel Oorlog en Vrede in m'n hoofd. Cultuurbarbaar dat ik ben, kende ik het boek tot voor kort nog niet, maar door m'n aanvaring met Tolstoj was ik toch nieuwsgierig geworden. Helaas was het boek nog niet voorhanden, maar er was wel een exemplaar van Anna Karenina, een van Tolstojs andere grote werken. Leek me een goed idee om daar eens mee te beginnen en vervolgens wacht tot het boek Oorlog en Vrede binnenkomt.

Anna Karenina leest lekker weg, de middag dat ik het boek leende had ik al 60 pagina's versleten. Zoals altijd, kakt het leestempo uiteindelijk in. Ik heb zo'n drie maanden gedaan over de 940-pagina tellende roman, waarvan ik de laatste 120 pagina's in één avond heb uitgelezen. Het zou eens tijd worden na twaalf weken dat het op m'n nachtkastje te vinden was.

Ik zal geen samenvatting geven van het verhaal. Ik ben niet in staat om een pakkende samenvatting te geven die je zou moeten prikkelen om het ook te lezen zonder teveel prijs te geven. De zuurpruimen van NRC Handelsblad zijn daar veel beter in. Of de mensen achter Wikipedia, die er ook maar het hele plot bij verraden onder het mom van volledigheid.

Het verhaal speelt zich af in het Rusland in de tweede helft van de 19e eeuw, rond de steden Petersburg en Moskou. Het gaat over het leven van enkele aristocratische families, die alsmaar bezig zijn om zo probleemloos mogelijk voor de dag te komen, maar waar ondertussen dood, jaloezie, affaires en andere zorgen ze flinke kopzorgen geven. Het belangrijkste personage is, drie keer raden, Anna Karenina. Zij is de denderende locomotief die het hele verhaal in beweging houdt. Geen mannelijk hart is bestendig voor haar uitstraling, zonder dat het haar veel moeite kost.
Het verhaal verwisselt telkens van perspectief, dus er zijn genoeg hoofdstukken waarbij ze even op de achtergrond verdwijnt. Een van de perspectieven die me beviel was die van het personage Levin, een rijke aristocraat die op het platteland zijn bedrijf runt. Persoonlijk kon ik me erg vinden in dit personage, ik kon me herkennen in zijn denken en doen. Ik had het vermoeden dat Levin ook de spreekbuis was van de schrijver, wat later ook leek te kloppen. Althans, volgens de literaire deskundigen.

De eerste zin van het boek had me gelijk bij de lurven:

Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.

Een waarheid als een koe, en inmiddels is het een vrij bekende uitspraak geworden. Ik kende de uitspraak nog niet toen ik er aan begon, maar had ik al gezegd dat ik een cultuurbarbaar ben?
Voor mij was het tekenend dat het na zoveel tijd nog steeds klopt, samen met de vele andere thema's die de revu passeren (bijvoorbeeld in de economische en filosofische hoek). Natuurlijk is Rusland en de rest van de wereld immens veranderd, maar er staan genoeg dingen in die nog steeds als een paal boven water staan. Voor mij was het indicatief dat Tolstoj een visionair was, een term die ik maar weinig schrijvers toedicht.

Dus al met al ben ik best te spreken over dit boek, die me weer deed terugdenken aan mijn geweldige vakantie. Een simpele vermelding van de Nevski Prospekt was al genoeg om m'n gedachten te laten afdwalen. Het is een lang verhaal, waarin ontzettend veel gebeurt en waar veel gedachtes en theorieën uiteengezet worden. Ondanks dat het in de tweede helft van de 19e eeuw is geschreven heeft het me verbaasd hoeveel tijdloze elementen het verhaal bevat. Ik ben er inmiddels achter gekomen waarom Rusland nog steeds trots is op deze schrijver.

P.S. Bovendien heb ik na deze drie maanden inmiddels Oorlog en Vrede te pakken gekregen. Iedereen is er lyrisch over dus ik heb enige verwachtingen rondom dit boek.